Matsalwa ya XitsongaSwiphato swa Xitsonga

Mbangu Wa Mikitsikitsi

Mbhurisano na jaha ra mlambya

350

 

Brenley Sengen Ngoveni i jaha ra makumembirhi nharhu (23) wa malembe. U kulele etikweni ra ka Makhuva ehandlenyana ka doroba ra Giyani.  I mutsari wa switlhokovetselo, swirungulwana swinwe ni matsalwandzungulo (novels). Kasi sweswi u tsale buku ya switlhokovetselo leyi thyiweke Mbangu Wa Mikitsikitsi. Ngoveni u burisanile na Flair Magazine hi vutsari byakwe.

Xana leyi i buku ya vungani ya wena tani hi mutsari?

Hambileswi ndzi sunguleke swa vutsari khalenyana, leyi i buku ya mina yo sungula ku kandziyisiwa. Eka yona ndzi khomisane xitsalo na vantshwakulorhi lava tinyiketeleke swinene ku nga, Phillis Sambo, Yingisani Mathebula na Vukosi Ndlovu.

Xana I buku ya muxaka muni?

Leyi i buku ya vutlhokovetseri bya Xitsonga leyi vumbiwaka hi mixaka yo hambanahambana ya vutlhokovetseri naswona yi angarheliwa hi switlhokovetselo swa makumenharhu nkaye (39).

Hi hlamuseli hi buku ya wena. Xana hi rini hungu ra buku leyi/ kumbe mahungu ya buku leyi?

Buku leyi yi khome mahungu yo hlayanyana kambe hinkwawo ma vuya eka mongo wunwe. Yi kombisa ntsako lowu tisiwaka hi ku endlela vanwana leswinene, ku karhateka hikwalaho ko xengiwa hi munhu loyi u nwi tshembaka, hambikuri vana. Ku tlula kwalaho, yi vulavula hi rirhandzu, ku languatana ni ku feriwa hambi kuri ku karhateka hikwalaho ka ku xanisiwa ka vana ni vaxisati. Yi khome switsundzuxo ni swilemukiso swa vutomi eka vanhu hi ku angarhela.

Xana vito ra buku leyi ri vula yini? Ri hlawuriwe njhani?

Mbangu Wa Mikitsikisti- swo vula ntsena ndhawu leyi khomekeke, leyi nga tshamisekiki kumbe yi nga ni hansahansa. Ku hlawula vito ra buku leyi a ku vanga ku dya vuswa kambe a swo fana ni ku yevula ndlopfu. Mina swinwe ni vatsarikulorhi a hi lava vito leri nga ta kombisa ku nga tshamiseki loku nga kona laha misaveni namuntlha, kasi hi hala tlhelo ri angarhela switlhokovetselo hinkwaswo leswi nga kona endzeni ka buku. Leswaku sweswo swi koteka, hi te ni mavito yo hlayanyana ivi hi hlawula eka wona. Ra Mbangu Wa Mikitsikitsi ku ve rona ro rhanga hikuva a ro kwatsa, ni mongo wa buku hinkwayo!

Xana a wu anakanyana hi mani loko u tsala buku leyi ?

Ku vula ntiyiso a ku na munhu loyi a nga hundza hi le miehleketweni ya mina loko ndzi tsala. Loko ndzo ndzi tsale hi munhu wo karhi hi ku kongoma ku nga va ku ri vunwa bya rihlaza. Ku langutiwe vutomi bya vanhu hi ku angarhela ivi vutomi byebyo byi tswala ntlhandlamano wa swilhokovetselo. Na loko ko va na loyi a twaka onge xitlhokovetselo xo karhi xi vula yena, swikomu swi ta va swi ringane vahlakuri. Ndzi ta ku yini mina? Kavula, vutlhokovetseri byi vulavula hi vanhu.

Xana ku na ndzavisiso (research) kumbe ntokoto wo karhi lowu u veke na wona ku kota ku tsala buku leyi?

Ndzi endle ndzavisiso loko swi ta emhakeni ya matimu loko ndzi tsala switlhokovetselo swo tano. Kasi a ku laveka na ndzavisiso wa xisayense, ngopfungopfu eka xitlhokovetselo xa Khorona na xa Swi Sasekile, ku nga xitlhokovetselo lexi vulavulaka hi ntumbuluko.

Xana hi wihi ntlhontlho (inspiration) lowu ku pfuneke ku tsala buku leyi ku suka emasunguleni ku ya fika emakumu?

I ku navela loku nga kona embilwini ya mina na rirhandzu ra ririmi rerhu ra Xitsonga. Ku languta vantshwa vanwana na vona va humelerisa vuswikoti bya vona swi ve nhlohlotelo lowukulu eka mina.

Xana a swi tika ku fika kwihi ku yi tsala?
A ku vanga ntirho wo olova ku tsala buku leyi. Xitsonga xi ya xi nyamalala. Swa tika ku kuma marito manwana na tinhlamuselo ta wona. Kasi hi hala tlhelo xikanyana xa Corona xi hoxe xandla, leswi endleke leswaku swi tekanyana nkarhi ku va yi kandziyisiwa.

Xana wu vile kona nkarhi laha a wu twa wonge u lava ku tshika ku tsala buku leyi ku ya fika emakumu?

Ina swi tano. Xiphiqo lexi veke kona ku ve ku kuma vanhu lava a ndzi ta tsala na vona. Vanwana a va nga ri na byona vuswikoti lebyi a ndzi byi lava, kasi vanwana a va vula lswaku a va na nkarhi xisweswo a va nga ta swi kota ku ndzi pfuna. Kambe lexi ndzi tikeleke swinene lexi nga endla ndzi lava ku lahlela thawula hi ku helela i ku pfumala munhu loyi a ta ndzi pfuna ku hlela buku leyi. Kambe ndzi wu tlangela swinene mpfuno wa vatsarikulorhi lava khomisaneke na mina ndlela leswaku buku leyi yi hetelela yi humelerile.

Xana u pfuniwe hi mani ku yi kandziyisa na ku yi humelerisa?

Ndzi wu tlangela swinene mpfuno wa muwini wa masagwadi tlhelo muamukeri wa National Order of Ikamanga, Nkulukumba Themba Patrick Magaisa. Hikwalaho ka vona, buku yi humelerile hi vukandziyisi bya T.P. Magaisa Publishers (Pty) Ltd.

Xana u kume mpfuno wa njhani ku yi kandziyisa na ku yi humelerisa buku leyi?

Tatana Magaisa va ndzi pfunile hi milawu ya makandziyiselo, matsalelo ni maxaviselo ya tibuku. Kasi ndzi tlhele ndzi kuma mpfuno eka mutivi wa ririmi, Tatana Mkomati Mongwe lava ndzi pfuneke ku xopela ni ku hlela buku. Ndzi nga rivali mpfuno wa lava ndzi tsaleke na vona, hi kambisise rito hi rito hi ri mune leswaku hi tiyiseka leswaku hi tirhise ririmi hi ndlela leyi faneleke.

Xana buku leyi yi hume rini?

Yi hume hi Ravuntlhani ra ti-18 December 2020.

Hi byihi vunavetisi lebyi endliwaka ku xavisa buku leyi?

Ku fikela sweswi ndzi tirhisa swiyenge swa mabulo swa le ka inthanete (Social media) ku nga endlelo leri vonakaka ri tswala mihandzu. Ndzi tirhisa Facebook account ya mina ku nga Brenley Ngoveni leswaku ndzi xavisa buku leyi.

Xana ku fikela sweswi buku leyi yi amukeriwe njhani?

Nyanyuko i wukulu. Vanhu va tikomba va yi rhandza swinene, ngopfungopfu hi leswi yi tsariweke hi vantshwa.

Xana swi tika ku fika kwihi ku xavisa, ku navetisa na ku hangalasa buku leyi?

A hi matlangwana ku xavisa buku enkarhini lowu. Vanhu a va ha swi rhandzi ku hlaya. Unwana na unwana u namarhele rinqinghonyongeni. Kutani hambileswi vo tala va tikombaka va yi tsakela, kambe a swi olovi ku fika kwalaho.

Hi wahi makungu ya wena ku tsala matsalwa ya xitsonga ku ya emahlweni?

Byongo byi pfimbile hi timhaka leti nga tala eka byona. Makungu ya mina i ku tsala ku ya emahlweni, ndzi humesa leswi nga ebyongweni swi nghena ephepheni. Sweswi ndzi tsale novhele leyi tsakisaka swinene leyi ndzi navelaka ku yi kandziyisa hi ku famba ka nkarhi. Tlhandlakambirhi, eka buku ya Mbangu Wa Mikithikitsi ndzi tirhe na vanhu lava tirhekaka. Ku navela ka mina i ku tlhela ndzi tsala buku yinwana na vona nakambe leswaku hi khomisana eka ndlopfu leyi nga emahlweni ka unwana na unwana wa hina, ku nga ku ponisa ririmi ra Xitsonga leswaku ri nga hi xupukeli.*****

Flair
the authorFlair

Leave a Reply